Wat komt er vrij uit wegwerpbekers en kunststof servies?

microplasticsKunststofvervuiling en gezondheid

De wereldwijde kunststofproductie is sinds de jaren vijftig sterk toegenomen, van enkele miljoenen tonnen per jaar tot naar schatting 500 miljoen ton in 2025. Plasticvervuiling vormt een bedreiging voor ecosystemen en biodiversiteit. Door de verspreiding en afbraak van kunststof komen bovendien steeds kleinere plasticdeeltjes in het milieu en de voedselketen terecht, met potentiële gevolgen voor onze gezondheid. Kunststoffen worden op grote schaal toegepast in voedselverpakkingen, waaronder wegwerpbekers. Ook papieren bekers bevatten vaak een dunne kunststof binnenlaag, bijvoorbeeld van polyethyleen, om te voorkomen dat vloeistoffen door het papier lekken. 

Chemische stoffen komen vrij bij verhitting

Papieren en plastic bekers bevatten uiteenlopende chemische elementen, zoals arseen, barium, cadmium, chroom, koper, mangaan, nikkel, lood en zink. Onder bepaalde omstandigheden kunnen deze bekers, en andere verpakkingsmaterialen, ongewenste stoffen afgeven, waaronder potentieel toxische elementen, ftalaten, anionen zoals fluoride en chloride, en microplastics, die in drankjes of voedsel terecht komen. De mate van afgifte hangt onder meer af van de materiaalsoort, temperatuur en contactduur. Recent onderzoek van onder meer Mohery et al. laat zien welke stoffen bij verhitting vrijkomen en welke mogelijke gezondheidsrisico's daaraan verbonden zijn.

Lood uit wegwerpbekers

De afgifte van twaalf potentieel toxische elementen uit twintig papieren wegwerpbekers met een polyethyleen (PE)-binnenlaag en vijf plastic bekers van polypropyleen (PP) werd onderzocht. De onderzoekers vulden de bekers met water van ongeveer 95–100 °C en lieten dit vijftien minuten staan, vergelijkbaar met het gebruik voor hete koffie of thee. Bij koud water was de afgifte gering, maar bij verhitting kwamen verschillende elementen vrij, waaronder arseen, cadmium, chroom, lood en zink. Vooral de loodconcentratie was hoog. In plastic bekers bedroeg de mediane concentratie 37,2 µg/L tegenover 1,38 µg/L in papieren bekers: ruim 26 keer zoveel. De onderzoekers berekenden daarnaast een hazard quotient (HQ), een maat voor het mogelijke gezondheidsrisico bij langdurige blootstelling. Voor lood in plastic bekers lag deze ruim boven de gebruikelijke signaleringswaarde van 1. Lood kan het zenuwstelsel, de nierfunctie en de cardiovasculaire gezondheid aantasten. Vooral kinderen en zwangeren zijn kwetsbaar. Bovendien kan lood langdurig in botweefsel worden opgeslagen. 

Melamine en formaldehyde uit kinderservies

Melaminekunststof wordt veel gebruikt voor kinderservies omdat het licht en vrijwel onbreekbaar is. Het materiaal bestaat uit een kunsthars op basis van melamine en formaldehyde. Beide stoffen kunnen vrijkomen wanneer het materiaal onder invloed van hitte of slijtage achteruitgaat. De Deense Consumentenraad Think Chemicals onderzocht acht melaminebekers voor kinderen. Na twintig vaatwasbeurten werden de bekers twee uur bij 70 °C blootgesteld aan een zure testvloeistof. Vijf bekers gaven melamine af in concentraties van 2,5 tot 5,4 mg/kg, waarbij de toegestane afgiftegrens in ten minste één meting werd overschreden. Alle bekers gaven ook formaldehyde af, maar binnen de destijds geldende grenswaarde. Melamine is door het International Agency for Research on Cancer geclassificeerd als mogelijk kankerverwekkend en kan bij hoge blootstelling schadelijk zijn voor de nieren en urinewegen. Dit geldt tevens voor formaldehyde dat allergische reacties kan veroorzaken en het DNA kan beschadigen. In hoeverre deze afgifte schadelijk is voor de gezondheid, hangt af van de hoeveelheid en duur van de blootstelling.

Microplastics in warme dranken

Naast chemische stoffen kunnen verpakkingen ook microplastics afgeven: kunststofdeeltjes kleiner dan vijf millimeter. Onderzoekers van Griffith University combineerden een meta-analyse van dertig studies met onderzoek naar vierhonderd wegwerpbekers. Ze vergeleken volledig plastic bekers van polyethyleen (PE) met papieren bekers met een PE-binnenlaag, bij temperaturen van 5 en 60 °C. Beide typen bekers gaven microplastics af, maar bij volledig plastic bekers kwamen meer deeltjes vrij. Bij verhitting van 5 naar 60 °C nam de afgifte met ongeveer 33% toe. Ook de ruwheid van het kunststofoppervlak speelde een rol. Volgens de onderzoekers kan iemand die dagelijks 300 ml koffie uit zo'n plastic beker drinkt, jaarlijks ongeveer 363.000 microplasticdeeltjes binnenkrijgen.

Wanneer microplastics via voeding en dranken in het spijsverteringsstelsel terechtkomen, kunnen ze de darmbarrière en het darmmicrobioom verstoren en bijdragen aan oxidatieve stress, ontstekingsreacties en hormoonverstorende effecten. Daarnaast worden we dagelijks blootgesteld aan uiteenlopende chemische stoffen. Wat de langdurige, gecombineerde blootstelling en mogelijke ophoping in het lichaam voor onze gezondheid betekenen, is nog onvoldoende duidelijk. Die onzekerheid pleit ervoor om vermijdbare blootstelling zoveel mogelijk te beperken.

Let tot slot ook op bamboeservies 

Bekers en bordjes die als duurzaam bamboeservies worden verkocht, bestaan soms uit melaminekunststof waaraan bamboe- of andere plantenvezels zijn toegevoegd. Deze combinatie is in de EU niet toegestaan voor contact met levensmiddelen. Bij verhitting en slijtage van deze producten kunnen eveneens melamine en formaldehyde vrijkomen. Gebruik dergelijk servies daarom niet in de magnetron of vaatwasser. Ook voor gebruik in de diepvries is het niet zonder meer geschikt.

Dagelijkse blootstelling beperken

  1. Kies voor veilige materialen. Gebruik voor warme dranken en maaltijden bij voorkeur glas, porselein of RVS. Neem onderweg je eigen mok of hervulbare thermobeker mee. 
  2. Beperk verhitting van kunststof. Vermijd hete dranken in plastic wegwerpbekers en verwarm maaltijden in een glazen of keramische schaal in plaats van een kunststof bakje.
  3. Vermijd hitte bij melamine. Gebruik melamineservies niet voor hete dranken of maaltijden en plaats het nooit in de magnetron.
  4. Let op slijtage. Vervang beschadigd of versleten kunststof en melamineservies, vooral bij dagelijks gebruik door kinderen.

Referenties:

  1. Mohery M, Hamam KA, Landsberger S, et al. (2025). Leaching of potentially toxic elements from paper and plastic cups in hot water and their health risk assessment. Toxics, 13(8):626. 
  2. Danish Consumer Council THINK Chemicals. (2022). Migration of unwanted chemicals: Cups of melamine are not the safest choice.
  3. Liu X, Li D, Li Z, Ball AS, Chen C. (2026). Release of microplastics from commonly used plastic containers: Combined meta-analysis and case study. Journal of Hazardous Materials: Plastics, 2:100028. 

Bron: https://www.biok.center/artikel/wat-komt-er-vrij-uit-wegwerpbekers-en-kunststof-servies

Comments are closed.